Robimy Zoom na UTW


Zoom na UTW działa już na pełnych obrotach. Dobiega końca pierwsza część badania. Do siedziby Towarzystwa ę spływają ostatnie ankiety, wypełniane przez liderów Uniwersytetów Trzeciego Wieku. Badacze szykują się do pierwszych wyjazdów w teren. O kolejnych działaniach związanych z Zoomem na UTW, charakterze badania i pierwszych zaskakujących wnioskach – z koordynatorka projektu, Łucją Krzyżanowską, rozmawia Aldona Orłowska.

Aldona Orłowska: Co to jest ZOOM na UTW?
Łucja Krzyżanowska: Zoom na UTW to projekt badawczy dotyczący polskich Uniwersytetów Trzeciego Wieku, realizowany przez Towarzystwo Inicjatyw Twórczych ę. Od dawna, dzięki współpracy z Polsko-Amerykańską Fundacją Wolności, współpracujemy ze środowiskiem UTW: organizujemy warsztaty dla liderów i słuchaczy UTW, wspieramy integrację UTW na poziomie regionów oraz przyznajemy dotacje promujące społeczne zaangażowanie i wolontariat wśród słuchaczy UTW. Zdajemy sobie sprawę z tego, jak różnorodne są uniwersytety i jaki potencjał stanowią nie tylko dla osób starszych, ale i dla swoich społeczności lokalnych. Uważamy, że są nie tylko miejscem, gdzie starsze osoby mogą ciekawie spędzić czas, ale są także istotną składową kapitału społecznego miejscowości, w których działają.

Czyli będziecie badać ten kapitał właśnie?
Ł. K.: Taki jest zamysł badania. Bardzo zależy nam na bliższym przyjrzeniu się uniwersytetom, na zebraniu danych, które pozwolą na dokonanie kompleksowej diagnozy środowiska UTW. Udało nam się przekonać do badania MKiDN i uzyskać środki na realizację projektu z Programu „Obserwatorium Kultury”. Do współpracy naukowej pozyskaliśmy Instytut Stosowanych Nauk Społecznych Uniwersytetu Warszawskiego, a Rzecznik Praw Obywatelskich objął projekt honorowym patronatem.

Jakie jeszcze stawiacie sobie cele?
Ł. K.: Dzięki projektowi chcemy nie tylko dokonać diagnozy i pokazać jak różnymi instytucjami mogą być UTW, ale zależy nam na tym, aby zastanowić się, przed jakimi wyzwaniami stoją obecnie liderzy UTW, jakie widzą potrzeby i kierunki rozwoju. Szukamy również odpowiedzi na pytania o rolę UTW w społecznościach lokalnych, o to w jaki sposób budują kapitał społeczny w swoich społecznościach i w jakim zakresie, jaka jest ich rola w rozwijaniu współpracy pomiędzy różnorodnymi instytucjami i organizacjami działającymi na poziomie lokalnym i regionalnym, jakimi metodami aktywizują seniorów i odpowiadają na ich potrzeby. Wierzymy, że badanie dostarczy cennych informacji nie tylko dla środowiska Uniwersytetów Trzeciego Wieku, ale pozwoli stworzyć przestrzeń do debaty publicznej o aktywności osób starszych. Jak widać stawiamy przed sobą bardzo ambitne zadanie.

Na czym dokładnie będzie polegać badanie?
Ł. K.:
Chcieliśmy zrobić kompleksowe badanie, które obejmie swoim zasięgiem możliwie dużo uniwersytetów, ale jednocześnie będzie eksploracyjne i pozwoli na głębsze zrozumienie roli i znaczenia tych instytucji. Dlatego projekt składa się z kilku uzupełniających się modułów, wykorzystujących zarówno ilościowe, jak i jakościowe techniki badawcze.

Od czego zaczęliście?
Ł. K.:
Zaczęliśmy od badania ilościowego. Do ponad 380 UTW wysłaliśmy list, z informacją o projekcie i zapowiedzią, że w najbliższym czasie otrzymają e-mail z zaproszeniem do wypełnienia internetowej ankiety. I tak w maju rozpoczęła się pierwsza część naszego projektu. W ankiecie pytaliśmy uniwersytety o szereg rzeczy – zaczynając od roku powstania, liczby słuchaczy, oferty, kierownictwa, partnerów, na celach i potrzebach kończąc. Do dziś zebraliśmy prawie 250 ankiet, a badanie trwa do 15 października, więc liczymy na jeszcze więcej! Bardzo nas ucieszyło ciepłe przyjęcie ankiety wśród uniwersytetów i gotowość do dzielenia się wiedzą i doświadczeniem.

Co dalej?
Ł. K.:
Za kilka dni rozpoczniemy kolejny moduł. Nasi badacze rozjadą się po Polsce i w trzyosobowych zespołach odwiedzą 12 uniwersytetów. Będą rozmawiać z liderami, słuchaczami, przedstawicielami samorządów, organizacjami partnerskimi. Dzięki temu będą mogli pogłębić wyniki zebrane w ankiecie, lepiej je zrozumieć, przyjrzeć się UTW bliżej. Będą też zbierać dobre praktyki.

Jak sformułowaliście grono badaczy?
Ł. K.:
Do badania zaprosiliśmy badaczy, którzy mają doświadczenie w badaniach dotyczących osób starszych oraz w badaniu kapitału społecznego. Znaczna część z tych osób współpracuje z Towarzystwem ę w ramach sieci Latających Socjologów. Poza tym dzięki współpracy naukowej z ISNS UW dołączyli do nas studenci socjologii. I tak powstały zespoły złożone z jednego doświadczonego badacza i dwóch studentów, którzy nie tylko będą pomagali w zdobywaniu informacji, ale będą także szlifowali swój warsztat badawczy. Wspólnie przygotowywaliśmy się do badania w trakcie dwudniowych warsztatów, na których zgłębialiśmy tajniki badań dotyczących kapitału społecznego, poznaliśmy historię polskich i światowych UTW, dowiedzieliśmy się jak wygląda projektowanie przedmiotów i przestrzeni dla osób starszych. Zastanawialiśmy się także nad tym, jakie kwestie są dla nas w badaniu kluczowe i jak zadawać pytania, żeby uzyskać odpowiedzi.

Kiedy będą pierwsze wyjazdy?
Ł. K.:
Ruszamy już za kilka dni! Większa część wyjazdów odbędzie się jeszcze w październiku. Liczymy na ciepłe przyjęcie ze strony Uniwersytetów i gotowość do współpracy z naszymi badaczami.

Ankieta i badanie jakościowe w terenie. To całość badania?
Ł. K.:
Nie, zrobiliśmy również analizę tego, co o UTW pisze praca ogólnopolska i lokalna. Analizie poddano 200 artykułów – po 100 z pierwszego półrocza 2011 i 2012 roku. W listopadzie planujemy także analizę publikacji przygotowanych przez same uniwersytety. Ciekawi jesteśmy o czym piszą, na co kładą szczególny nacisk, jakich symboli używają. Powołaliśmy także Radę Konsultacyjną, w skład której weszli członkowie UTW oraz przedstawiciele Ogólnopolskiego Porozumienia UTW i Ogólnopolskiej Federacji Stowarzyszeń UTW. Uważamy, że powołanie Rady spośród członków UTW było ważne, aby uwzględnić głos środowiska UTW już na etapie planowania badania. Głosy członków rady były nieprzecenione przy układaniu ankiety.

Projekt zaczął się od seminarium z ekspertami. Czy planujecie jeszcze coś podobnego na zakończenie projektu?
Ł. K.:
Tak, zorganizujemy drugie seminarium po zakończeniu prac badawczych, żeby podsumować wyniki. Pierwsze odbyło się w kwietniu tego roku. Badacze wspólnie z prof. Barbarą Szatur-Jaworską (Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego), dr Zofią Zaorską (gerontolog i honorowy prezes Polskiego Stowarzyszenia Pedagogów i Animatorów KLANZA, wieloletni kierownik Lubelskiego UTW), dr Markiem Rymszą (Instytut Stosowanych Nauk Społecznych Uniwersytetu Warszawskiego, Instytut Spraw Publicznych) oraz Januszem Byszewskim (kurator Laboratorium Edukacji Twórczej Centrum Sztuki Współczesnej w Warszawie) zastanawiali się nad tym, jakie kwestie dotyczące seniorów i uniwersytetów są najważniejsze i które warto uwzględnić w badaniu. To było bardzo cenne dla nas doświadczenie przed sformułowaniem ostatecznego charakteru badania. Myślę, że seminarium zamykające projekt też może być bardzo ciekawe i ważne w kontekście wyników zakończonego już badania.

To seminarium podsumowujące zamknie projekt?
Ł. K.:
Tak. W trakcie seminarium zaprezentujemy wyniki. Zaprosimy na nie tylko ekspertów, ale także przedstawicieli UTW. Planujemy również docierać z wynikami naszego projektu do możliwie szerokiego grona odbiorców. Na podstawie wyników powstanie raport, który, mamy nadzieję, będzie kompendium wiedzy o polskich UTW i cenne źródło informacji, które osoby pracujące na co dzień z osobami starszymi będą mogły wykorzystywać w codziennej pracy. Mamy nadzieje, że badanie „ZOOM na UTW” będzie ważnym wkładem w obchody roku 2012, który na mocy uchwały Senatu RP został ogłoszony Rokiem Uniwersytetów Trzeciego Wieku. Liczymy także, że kompleksowe dane na temat środowiska UTW dostarczą liderom UTW ważnych argumentów do prowadzenia rozmów z samorządem i przedstawicielami rządu w celu wypracowania strategii wspierania i rozwoju ruchu UTW w Polsce.

Etap spływania ankiet powoli się kończy. Czy macie już wstępne wnioski po tym pierwszym etapie projektu?
Ł. K.:
Nie chcemy jeszcze zbyt wiele zdradzać. Udało nam się stworzyć ciekawą typologię UTW, która pokazuje kilka bardzo różnych modeli funkcjonowania tych instytucji w Polsce. Wiemy, że uniwersytety mają bardzo rozbudowane partnerstwa, że intensywnie poszukują środków na realizację swoich pomysłów i realizują różnorodne projekty. Ciekawe jest także to, że ponad połowa UTW powstała między 2007 a 2012 rokiem. A w samym 2007 powstało 21% UTW! Ponad połowa polskich UTW działa jako organizacja pozarządowa (fundacja lub stowarzyszenie). Kobiety stanowią 85% słuchaczy! Prawie 90% UTW ma w swojej ofercie zajęcia komputerowe, językowe oraz sportowe.Z analizy prasy dowiadujemy się, że uniwersytety tworząc przestrzeń do samorozwoju osób starszych, wprowadzają nowe zasady funkcjonowania rodziny i istotnie przyczyniają się do zmiany stereotypowego myślenia o starszym pokoleniu. A także, że wysokie zainteresowanie i popyt na UTW powoduje, że UTW staje się powoli graczem w zmianach systemowych i w lobbowaniu rozwiązań na poziomie krajowym. Z niecierpliwością i ogromną ciekawością czekamy na kolejne porcje danych i nowe wnioski. Wszystkim oczywiście podzielimy się w końcowym raporcie.

Więcej >>>