Pałacyk Konopackiego – miejsce (dla) mieszkańców

Jak to się stało, że się zaangażowaliśmy w działania wokół Pałacyku Konopackiego na Nowej Pradze?

Biuro Kultury Urzędu m.st. Warszawy zaprosiło nas do współpracy przy procesie partycypacyjnym
i przygotowaniu Wytycznych do Programu Funkcjonalno-Użytkowego dla Pałacyku Konopackiego. Partnerem i sojusznikiem od początku był Zespół Domu Kultury Praga, z Dyrektor Katarzyną Świerzewską na czele. W trakcie realizacji procesu mogliśmy też liczyć na wsparcie członków Towarzystwa Przyjaciół Pragi, a zwłaszcza Piotra Stryczyńskiego, który dbał o przekazanie nam wiedzy na temat różnych aspektów życia społecznego, kulturalnego i potrzeb mieszkańców Nowej Pragi, w której sercu znajduje się Pałacyk.

Proces rozpoczął się w połowie marca 2016 roku. O co tak naprawdę chodziło? Mówiąc językiem działań, a nie procedur, głównym zadaniem była odpowiedź na pytanie, co powinno się znaleźć
w nowym centrum kultury, które ma działać w przyszłości w Pałacyku Konopackiego. W związku z tym zaproponowaliśmy działania, które pozwoliły wypracować wytyczne w procesie angażującym różnych interesariuszy: użytkowników, mieszkańców, partnerów a także gospodarzy miejsca – pracowników i dyrekcję Domu Kultury „Praga”, który w przyszłości zostanie gospodarzem instytucji działającej w Pałacyku.

Tak pomyślany proces wyzwolił potrzebne zaangażowanie, energię i współodpowiedzialność za przyszły kształt miejsca kultury. Założeniem, była także praca na zgromadzonej już wiedzy oraz istniejących zasobach tak, aby nie wyważać już otwartych drzwi.

 

Sednem naszej pracy była metoda projektowania partycypacyjnego uwzględniająca potrzeby użytkowników budynku, pracowników i dyrekcji oraz troska o jak najwyższą jakość rozwiązań
w odniesieniu do lokalnej specyfiki oraz realnych potrzeb. O procesie pomyśleliśmy kompleksowo, połączyliśmy potrzeby i potencjał mieszkańców z wiedzą i doświadczeniem pracowników Domu Kultury „Praga”.

 

Pracowaliśmy na kilku kluczowych poziomach:

- z wcześniej zdobytą wiedzą i doświadczeniem,

- z Zespołem Domu Kultury Praga,

- z ekspertami, lokalnymi liderami,

- z mieszańcami,

- z władzami m.st. Warszawy zarówno na poziomie centralnym, jak i lokalnym – dzielnicowym.

 

Dlaczego my i dlaczego to proces, który jest dla nas ważny i rozwojowy? 

 

Warto wspomnieć, że nie jest to pierwszy raz, kiedy” wspieramy miejsca kultury w procesie zmiany. Mamy wieloletnie doświadczenie w pracy z domami kultury (program Zoom na Domy Kultury), galeriami sztuki, bibliotekami, czy muzeami. Zawsze pracujemy z gronem specjalistów i przy dokładnym rozpoznaniu lokalnej sytuacji i we współpracy z mieszkańcami, tak też było tym razem.

Jest to dla nas, jako dla instytucji uczącej się nowe doświadczenie w kontekście rewitalizacji, czyli obszaru, który jest w orbicie naszych zainteresowań, ale w który dopiero wkraczamy i stawiamy pierwsze kroki.

 

Wieloetapowość, czyli praca na naczyniach ściśle połączonych

Proces, o którym piszę składał się z następujących etapów:

1. Stworzenie zespołu interdyscyplinarnego

Do zespołu został zaproszony socjolog – Adam Kadenaci,  specjalistka  z  dziedziny  konsultacji  społecznych – Ludwika Ignatowicz,  ekspert  ds. rewitalizacji – Katarzyna Wala (na etapie projektowania), architekt – Jakub  Szczęsny (Grupa Projektowa Centrala), projektantka i psycholog w jednym – Magdalena Rychard ((Grupa Projektowa Centrala) oraz doświadczeni animatorzy kultury z zespołu Towarzystwa Inicjatyw Twórczych „ę” (Marta Białek-Graczyk, Konrad Sobczyk). Zadaniem zespołu eksperckiego będzie dopracowywanie szczegółowych scenariuszy działań, przepracowywanie wniosków wyciągniętych z pracy z użytkownikami, proponowanie rozwiązań do współdecydowania, inspirowanie uczestników oraz opracowanie ostatecznego dokumentu.

2. Rozpoznania potrzeb – pogłębiony research oparty o pracę na wygenerowanej i istniejącej już wiedzy – uporządkowanie i wykorzystanie istniejącej już wiedzy o potrzebach mieszkańców odnośnie Pałacyku i jego funkcji oraz zmapowanie inicjatyw, które już powstały w ramach konsultacji/innych działań i grup/osób zaangażowanych w proces w przeszłości.

3. Zespół w procesie zmiany  – merytoryczne wzmocnienie zespołu instytucji, inspiracja możliwymi modelami pracy w domach kultury, wskazanie narzędzi i dobrych praktyk działania w społeczności lokalnej, wsparcie procesu zmiany w zespole. Ważnym elementem było też zaproszenie zespołu Domu Kultury do udziału w konsultacjach mobilnych.

Istotne były też warsztaty: zawiązujący współpracę zespołu, inspiracyjny oraz z metod badawczych w zakresie diagnozy lokalnej.

Nieocenione były wizyty studyjne, które możemy nazwać inspirującymi spotkaniami na szczycie, podczas których odwiedziliśmy: Służewski Dom Kultury, Centrum Paca, Motykę i Słońce – wszystkie wizyty były cenne z punktu widzenia zdobycia wiedzy, ale tez dzielenia się doświadczeniem, przez instytucje, które przeszły proces zmiany i wyciągnęły z tego pomocne dla nas, a zwłaszcza dla Domu Kultury Praga – wnioski.  

Uzupełnienie tego etapu stanowiły spacery badawcze, w którym uczestniczyli pracownicy Domu Kultury Praga. Spacery służyły ponownemu odkryciu dzielnicy, w której pracują od lat.

4. Jak się odnaleźć w architekturze – zbieraliśmy wiedzę od mieszkańców Nowej Pragi, warsztaty architektoniczne, wspólne zaprojektowanie prototypu centrum kultury, który posłużył do konsultacjom z szerszym gronem mieszkańców.

5. Lokalny bazar – najlepsze miejsce na konsultacje społeczne, czyli praca z mieszkańcami – działania partycypacyjne z mieszkańcami i w przestrzeni dzielnicy. Zależało nam na bezpośrednim dotarciu z do różnych grup użytkowników i poznanie ich wizji miejsca kultury działającego w dzielnicy w odniesieniu do prototypu, którego projekt  powstał podczas warsztatów architektonicznych Nadrzędną ideą jest organizacja spotkań konsultacyjnych w miejscach, które skupiają mieszkańcy Nowej Pragi. Przez dwa weekendy prowadziliśmy terenowe badania. Byliśmy:

– na bazarze przy ul. Strzeleckiej i ul. Namysłowskiej,

- zwiedziliśmy ulice: Wileńską, Inżynierską, 11 Listopada, Bródnowską, Środkową, Kowieńską, Kowelską, Stalową, Małą, Równą oraz podwórka w obrębie ww. ulic,

- dwukrotnie odwiedziliśmy ogród Pałacyku Konopackiego,

bazaru przy ul. Namysłowskiej

- byliśmy w Centrum Wielokulturowym przy Pl. Hallera podczas Festiwalu Aktywnych Mieszkańców.

W sumie odbyło się 5 wydarzeń konsultacyjnych, których cechą wspólną była mobilność i możliwość dotarcia do mieszkańców w naturalnych dla nich sytuacjach, nie zajmując im dużo czasu, a uzyskując od nich cenną wiedzę. Teraz z pełną odpowiedzialnością możemy powiedzieć, że bazary miejskie, to najlepsze miejsca na konsultacje społeczne. Gdyby nie formuła działań mobilnych to nie udałoby się nam przebadać prawie 300 osób, z którymi rozmawialiśmy.

Z czym kończymy? Koniec to dopiero początek

Mamy poczucie dobrze wykonanej części zadania, ale z pokorą i odpowiedzialnością jaka na nas spoczywa, w kontekście dalszych kroków – przygotowania Wytycznych do Programu Funkcjonalno-Użytkowego dla Pałacyku Konopackiego, co jest jeszcze przed nami oraz koncepcji działania tego miejsca.

Jesteśmy przekonani o wyjątkowości Pałacyku, który stanowi serce Nowej Pragi. Wiemy, że przestrzeń, która otacza budynek odpowiada na kluczową potrzebę mieszkańców, która wynika z deficytu miejsc zielonych, nastawionych na relaks, ale też różnego rodzaju aktywności, które odbywają się na zewnątrz. Mamy też świadomość, że jest to miejsce, które możemy odpowiadać na potrzebę spotkań sąsiedzkim, działań animacyjnych, przestrzeni, o przeznaczeniu i wykorzystaniu których decydują mieszkańcy, którzy w postępującym procesie gentryfikacji potrzebują miejsca na dialog i  poznanie się.

Widzimy, że wszyscy zaczynamy grać do wspólnej bramki, aby odpowiedzieć na potrzeby mieszkańców. Wszyscy, mamy na myśli, nasz zespół, pracowników Domu Kultury, społeczność lokalną oraz władze.

O finale naszej pracy będziemy niebawem informować.

 

tekst: Eliza Gryszko, koordynatorka działań wokół Pałacyku

fot. Robert Zalewski